Dysplazja stawów biodrowego i łokciowego (DB/DL): przewodnik dla Właścicieli i Hodowców

Dysplazja stawu biodrowego i łokciowego u psa: przyczyny, diagnoza i leczenie

Dysplazja stawu biodrowego (DB) i łokciowego (DL) to najczęściej diagnozowane ortopedyczne schorzenia rozwojowe u psów dużych i olbrzymich ras. Obydwa stany polegają na nieprawidłowym rozwoju stawu prowadzącym do jego niestabilności i niezgodności (inkongruencji) powierzchni stawowych. Nieuchronną konsekwencją tego jest rozwój przewlekłej choroby zwyrodnieniowej (osteoarthritis – OA), która jest głównym źródłem bólu i kulawizny u dorosłych psów.

Etiologia: genetyka, czynniki środowiskowe i rasy ryzyka

Dysplazja jest chorobą o etiologii wieloczynnikowej, co wymaga podejścia zarówno genetycznego, jak i środowiskowego w profilaktyce.

Element genetyczny i dziedziczenie

• Dziedziczenie poligeniczne: Dysplazja nie jest wywoływana przez jeden gen. Jest to cecha poligeniczna, co oznacza, że bierze w niej udział wiele genów. Dlatego nawet para idealnie zdrowych rodziców może spłodzić szczenię z dysplazją (choć ryzyko jest minimalne).
• Wpływ: Genetyka jest główną przyczyną predyspozycji do luźności stawu.

Czynniki środowiskowe (modyfikowalne)

Czynniki te mają decydujący wpływ na to, jak mocno wada genetyczna się ujawni, zwłaszcza w okresie intensywnego wzrostu (do 18. miesiąca życia):

• Szybkie tempo wzrostu i nadwaga: Nadmierna podaż kalorii i białka prowadzi do zbyt szybkiego przyrostu masy ciała. Duża masa ciała obciąża stawy, zanim ich struktury kostne i chrzęstne są wystarczająco mocne. Kontrola wagi u szczeniąt jest istotna.
• Nadmierny wysiłek: Intensywne i niekontrolowane ćwiczenia (np. długie biegi przy rowerze, skoki, bieganie po schodach) zwiększają mikrouszkodzenia w niestabilnym stawie.

Rasy o najwyższym ryzyku

Dysplazja stawu biodrowego (DB): diagnostyka i chirurgia

DB polega na luźności stawu i niezgodności panewki z głową kości udowej.

Diagnostyka DB

• Badanie kliniczne: Ograniczenie zakresu ruchu, kulawizna, sztywność po odpoczynku i charakterystyczny „chód króliczy” (jednoczesne odbijanie się obiema tylnymi łapami).
• Test Ortolaniego: Wykonywany w sedacji u młodych psów (do 12. m.ż.). „Kliknięcie” wyczute podczas testu potwierdza patologiczną luźność stawu.
• Rentgen (RTG):
  • Metoda klasyczna (FCI/HD): Ocena stopnia pokrycia głowy kości udowej przez panewkę.
  • Metoda PennHIP: Bardziej precyzyjny pomiar indeksu dystrakcji (DI) – stopnia faktycznej luźności. Może być wykonany już od 4. miesiąca życia.

Leczenie chirurgiczne DB

Wybór metody zależy od wieku psa i zaawansowania OA.

• Potrójna osteotomia miednicy (TPO):
  • Wiek: 5–12 miesięcy, tylko u psów bez rozwiniętej OA.
  • Cel: Chirurgiczne przecięcie i obrót panewki, aby poprawić pokrycie głowy kości udowej i wyeliminować luźność, stabilizując staw.
• Całkowita endoprotezoplastyka stawu biodrowego (THR / TEP):
  • Wiek: Dorosłe psy z zaawansowaną, bolesną OA.
  • Cel: Wymiana stawu na sztuczny implant. Najskuteczniejsza metoda przywracająca bezbolesne funkcjonowanie.
• Resekcja głowy i szyjki kości udowej (FHO):
  • Wiek: Małe rasy lub psy, u których TEP nie jest możliwa.
  • Cel: Usunięcie bolesnego kontaktu kość-kość. Stabilność zapewnia otaczająca muskulatura (powstaje staw rzekomy).

Dysplazja stawu łokciowego (DL): diagnostyka i chirurgia

DL to wada rozwojowa prowadząca do niezgodności (inkongruencji) powierzchni stawowych, często w wyniku problemów z wyrostkami kostnymi.

Diagnostyka DL

• Objawy kliniczne: Kulawizna kończyny piersiowej (często obustronna), bolesność przy zginaniu łokcia, ograniczony zakres ruchu.
• Tomografia komputerowa (CT): Złoty standard w diagnostyce DL. Pozwala na precyzyjną identyfikację małych elementów, takich jak niezrośnięty wyrostek dziobiasty (FCP) – najczęstsza przyczyna DL.
• Artroskopia: Minimalnie inwazyjna metoda do bezpośredniej wizualizacji stawu, umożliwiająca jednoczesne usunięcie uszkodzonych fragmentów chrzęstno-kostnych.

Leczenie chirurgiczne DL

• Leczenie artroskopowe: Usunięcie fragmentów chrzęstno-kostnych (np. FCP), oczyszczenie stawu. Preferowane ze względu na szybką rekonwalescencję.
• Osteotomie: Chirurgiczne przecięcia kości (np. osteotomia korekcyjna kości łokciowej) mające na celu korektę inkongruencji i przywrócenie prawidłowego obciążenia stawu.

Programy kontroli hodowlanej i profilaktyka

Rygorystyczna kontrola RTG jest podstawą profilaktyki genetycznej.

Wymogi badania FCI

• Wiek badania: Badanie RTG w celu uzyskania oficjalnej oceny stawów jest wykonywane po ukończeniu 12. miesiąca życia (lub później u ras olbrzymich).
• Warunek: Badanie musi być wykonane w głębokiej sedacji, aby zapewnić idealne, symetryczne ułożenie stawów.
• System oceny bioder (FCI): Oceny od A (brak dysplazji, dopuszczony) do E (ciężka dysplazja, wykluczony).

Środki zapobiegawcze

• Dieta: Stosowanie karm dla dużych ras, które kontrolują poziom kaloryczności i minerałów (wapń/fosfor), aby zapewnić umiarkowane tempo wzrostu.
• Ruch: Ograniczenie gwałtownych ruchów, skoków i schodów w okresie wzrostu. Zalecane są częste, krótkie spacery po miękkim podłożu i wczesne wprowadzenie pływania (hydroterapia), która wzmacnia mięśnie bez obciążania stawów.

Długoterminowe zarządzanie bólem i osteoartrozą (OA)

OA jest nieodwracalną konsekwencją dysplazji, która wymaga dożywotniego leczenia multimodalnego (wielokierunkowego) w celu utrzymania komfortu życia.

Farmakoterapia

• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ): Podstawa leczenia bólu i stanu zapalnego (np. Karprofen, Meloksykam). Stosowane dożywotnio lub cyklicznie.
• Leki przeciwbólowe ośrodkowego działania: Gabapentyna (na ból neuropatyczny) lub Tramadol, stosowane w zaostrzeniach lub jako uzupełnienie NLPZ.
• Terapie biologiczne: Nowoczesne iniekcje przeciwciał monoklonalnych (blokujących NGF), które celują w sygnały bólowe związane z OA.

Iniekcje i terapie regeneracyjne

• Osocze bogatopłytkowe (PRP): Wstrzykiwane bezpośrednio do stawu, dostarcza czynników wzrostu, które spowalniają degenerację chrząstki.
• Kwas hialuronowy: Iniekcje poprawiają lepkość mazi stawowej.

Kontrola wagi i rehabilitacja

• Kontrola masy ciała: Najważniejszy element leczenia zachowawczego. Nawet niewielka redukcja masy ciała (10–15%) znacząco zmniejsza obciążenie chorych stawów i przynosi ulgę w bólu.
• Hydroterapia: Wykorzystanie bieżni wodnej lub basenu do wzmacniania mięśni (zwłaszcza ud i pośladków) bez mechanicznego obciążania stawu.
• Suplementy chondroprotekcyjne: Codzienne podawanie Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych Omega 3 (EPA i DHA), glukozaminy i chondroityny w celu wsparcia chrząstki i działania przeciwzapalnego.

Prawidłowa opieka nad psem z dysplazją, oparta na kontroli wagi, rehabilitacji i celowanej terapii przeciwbólowej, pozwala na utrzymanie wysokiej jakości życia przez wiele lat.