Żywienie psów pracujących suchą karmą: optymalizacja gęstości kalorycznej i regeneracji
Psy pracujące (służbowe, ratownicze, myśliwskie) i sportowe (wyścigowe, agility, zaprzęgowe) mają ekstremalnie wysokie zapotrzebowanie energetyczne, które w okresach wzmożonego wysiłku może przekraczać spoczynkowy wydatek energetyczny nawet 5-krotnie. Ich dieta wymaga specjalistycznego podejścia, a podstawą żywienia jest sucha karma o podwyższonej gęstości kalorycznej. Celem jest dostarczenie maksymalnej ilości energii w minimalnej objętości, co jest ważne dla wydolności i regeneracji.
Fizjologiczne podstawy diety wysokoenergetycznej
Dieta psa aktywnego musi dostarczać energii dla długotrwałego wysiłku aerobowego, a także zapewniać szybką i skuteczną regenerację mięśni.
Tłuszcz jako paliwo wytrzymałości: Tłuszcz jest najważniejszym makroskładnikiem dla psów pracujących, w przeciwieństwie do sportowców ludzkich.
Gęstość kaloryczna: Tłuszcz dostarcza około 9 kcal/g, czyli 2,25 razy więcej energii niż białko czy węglowodany. Jest to idealne paliwo do osiągnięcia wysokiej gęstości kalorycznej karmy (ponad 4000 kcal/kg). Wydolność długotrwała: Psy wykorzystują tłuszcz jako pierwotne źródło energii podczas długotrwałego wysiłku o umiarkowanej intensywności (np. tropienie, biegi zaprzęgowe). Chroni to rezerwy glikogenu i opóźnia wystąpienie zmęczenia.
Rola białka i aminokwasów (regeneracja): Białko jest niezbędne do naprawy mikrouszkodzeń tkanki mięśniowej oraz syntezy enzymów i przeciwciał. Wymagania: Karmy powinny zawierać wysoki poziom wysokiej jakości białka (zwykle powyżej 28–30 procent w suchej masie) i być wzbogacone w aminokwasy rozgałęzione (BCAA – walina, leucyna, izoleucyna), które są ważne dla syntezy i ochrony mięśni po wysiłku.
Formuła „high-energy” – strategie zwiększania kaloryczności
Podwyższona zawartość tłuszczu Wysoka gęstość kaloryczna jest osiągana poprzez podniesienie zawartości tłuszczu.
Optymalny poziom: Karmy dla psów pracujących zawierają zazwyczaj 18 procent do 25 procent tłuszczu (w porównaniu do 10–14 procent w standardowych karmach). Źródła: Należy wybierać tłuszcze zwierzęce (np. tłuszcz z kurczaka, wołowy) oraz oleje rybie, które są bogate w omega-3 (EPA i DHA).
Węglowodany i L-karnityna
Węglowodany: Są potrzebne do szybkiego uzupełniania glikogenu po intensywnym wysiłku. Najlepiej sprawdzają się łatwo przyswajalne źródła skrobi (np. ryż), które nie obciążają układu trawiennego.
L-karnityna: Suplementacja jest powszechna, ponieważ L-karnityna wspomaga metabolizm tłuszczów, transportując kwasy tłuszczowe do mitochondriów w celu ich efektywnego spalenia.
Praktyczne metody dodawania kalorii (toppingi) W okresach ekstremalnego wysiłku, sama karma może być niewystarczająca.
Olej rybny: Oprócz omega-3 (działanie przeciwzapalne), dodatek oleju (np. łososiowego) jest prostą metodą zwiększenia gęstości kalorycznej.
Tłuszcz zwierzęcy: Dodatek np. stopionego tłuszczu drobiowego zwiększa zarówno kaloryczność, jak i smakowitość.
Jajka: Gotowane jajka to wysokiej jakości, łatwostrawne źródło białka i tłuszczu.
Schemat diety i harmonogram karmienia
Skuteczność wysokoenergetycznej karmy zależy od timing’u – czyli od tego, kiedy i ile karmy jest podane, aby zoptymalizować wydolność i regenerację.
Faza odpoczynku lub lekkiego treningu (utrzymanie) W tym okresie, gdy pies ma standardowy poziom aktywności, kaloryczność karmy należy dostosować w dół, by uniknąć nadwagi.
Gęstość kaloryczna: Umiarkowana (około 3800–4200 kcal/kg). Liczba posiłków: 2 stałe posiłki dziennie (rano i wieczorem).
Faza intensywnego treningu lub dnia pracy (wysoki wydatek) Zapotrzebowanie energetyczne wzrasta o 50 procent do 150 procent. Konieczne jest dostarczenie 4500 kcal/kg i więcej.
Karmienie przed wysiłkiem Posiłek główny: Podawany 4 do 6 godzin przed rozpoczęciem intensywnej pracy. Jest to ważne dla uniknięcia skrętu żołądka (u ras dużych) i zapewnienia czasu na pełne strawienie tłuszczu i białka. Wielkość: Pełna, obliczona dzienna porcja (lub jej większość) na ten dzień.
Karmienie pomiędzy wysiłkiem (w trakcie przerwy) Woda i elektrolity: Konieczne jest stałe nawodnienie. Należy podawać wodę z niewielkim dodatkiem elektrolitów lub ciepłe buliony, aby zachęcić psa do picia. Utrata 2 procent masy ciała w płynach obniża wydolność o 10 procent. Przekąski: W krótkich przerwach podaje się małe, wysokoenergetyczne porcje karmy zmieszane z wodą lub bulionem, aby zapewnić szybki zastrzyk energii bez obciążania żołądka.
Karmienie regeneracyjne (po wysiłku) Faza I (30-60 min po wysiłku): Mała, węglowodanowo-białkowa przekąska (np. kawałek gotowanego kurczaka z ryżem). Ma to na celu szybkie uzupełnienie glikogenu i rozpoczęcie regeneracji. Faza II (1,5 – 2 godziny po wysiłku): Główny posiłek regeneracyjny. Musi być podany dopiero, gdy pies jest spokojny, ochłodził się i jego oddech się ustabilizował. Posiłek ten jest bogaty w białko i tłuszcze.
Rola specjalistycznej suplementacji
Kwasy omega-3 (EPA i DHA) Kwasy te, obecne w olejach rybich, mają silne działanie przeciwzapalne. U psów pracujących, gdzie dochodzi do mikrouszkodzeń mięśni i obciążenia stawów, suplementacja EPA i DHA jest niezbędna. Wspiera regenerację, zmniejsza ból mięśni i stany zapalne w stawach.
Witamina E i antyoksydanty Intensywny wysiłek zwiększa produkcję wolnych rodników. Karma dla psów pracujących musi być bogata w antyoksydanty (np. witamina E, witamina C, selen), które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym i przyspieszają powrót do pełnej sprawności.
Wymagania wobec etykiety i strawności
Wysoka strawność: Wybieranie karm o udokumentowanej wysokiej strawności (powyżej 85 procent) jest ważne, aby maksymalnie wykorzystać energię i zminimalizować objętość kału, co pośrednio obniża ryzyko problemów trawiennych podczas pracy.
Przejście na dietę: Wprowadzanie karmy wysokoenergetycznej powinno być stopniowe (przez 7-10 dni), aby układ pokarmowy psa zaadaptował się do wysokiej zawartości tłuszczu. Nagłe zmiany mogą wywołać biegunki i niestrawność.
