Mit czy fakt? naukowe podstawy i kontrowersje wokół diety surowej (BARF) – monograficzna analiza

Dieta BARF (Biologically Appropriate Raw Food) to obecnie najbardziej polaryzujący temat w dietetyce weterynaryjnej. Uznawana przez zwolenników za biologicznie optymalną, jest jednocześnie krytykowana przez środowiska naukowe za ryzyko mikrobiologiczne i potencjalne deficyty żywieniowe. Rzetelna ocena wymaga przeanalizowania faktów biologicznych, mitów oraz kontrowersji pod kątem klinicznym.

Fakty biologiczne – anatomia i ewolucyjne przystosowanie psa

Układ pokarmowy psa, choć przeszedł pewne adaptacje w wyniku udomowienia, pozostaje anatomicznie przystosowany do przetwarzania surowego pokarmu.

Fizjologia trawienia drapieżnika

• Ekstremalnie Kwaśne pH Żołądka: Pies posiada bardzo kwaśne pH żołądka (poniżej 2 na czczo), podobne do wilka. Tak niskie pH pełni dwie ważne funkcje:
  • Trawienie białka: Ułatwia denaturację białek zwierzęcych i trawienie kości.
  • Bariera antybakteryjna: Stanowi pierwszą, silną linię obrony przed patogenami, niszcząc większość bakterii obecnych w surowym mięsie.
• Krótki przewód pokarmowy: Krótki i szybki pasaż jelitowy minimalizuje czas, w którym patogeny, które przetrwały barierę żołądkową, mogłyby się namnożyć i skolonizować jelita.
• Wysoka Strawność: Białka i tłuszcze pochodzenia zwierzęcego są wysoce przyswajalne przez organizm psa (strawność przekraczająca 90%).

Genetyczne dostosowanie do skrobi (mit ewolucyjny)

FAKT: Pies nie jest „czystym wilkiem”. Badania genetyczne (np. Axelsson, 2013) wykazały, że psy domowe, w przeciwieństwie do wilków, posiadają zwiększoną liczbę kopii genu AMY2B. Ten gen odpowiada za produkcję amylazy trzustkowej – enzymu trawiącego skrobię.

Wniosek: To ewolucyjne dostosowanie oznacza, że pies jest w stanie efektywnie trawić umiarkowane ilości węglowodanów (skrobi). Zatem twierdzenie, że pies nie może trawić węglowodanów jest mitem ewolucyjnym, choć z klinicznego punktu widzenia, dieta wysokobiałkowa pozostaje dla niego najbardziej optymalna.

Kontrowersje kliniczne i ryzyka z bilansowania

Najpoważniejsza krytyka BARF ze strony naukowców i organizacji weterynaryjnych (WSAVA, AVMA) koncentruje się na ryzyku zdrowotnym.

Kontrowersja I: ryzyko mikrobiologiczne i zoonoza (fakt kliniczny)

• Patogeny: Mięso surowe jest powszechnym wektorem dla Salmonella spp., E. coli i Campylobacter spp. To jest fakt potwierdzony licznymi badaniami (m.in. FDA, EFSA).
• Siewstwo: Pies karmiony BARF, nawet jeśli nie ma objawów klinicznych, może stać się bezobjawowym nosicielem, wydalającym patogeny w kale przez kilka dni. To jest główny mechanizm zoonozy (przeniesienia zakażenia na ludzi, zwłaszcza dzieci i osób z obniżoną odpornością) przez kontakt ze śliną lub zanieczyszczonymi powierzchniami.

Kontrowersja II: ryzyko niedożywienia (fakt kliniczny)

• Wapń : Fosfor (Ca:P): Najczęstszy problem. Niewłaściwy stosunek $Ca:P$ (idealnie 1.2:1 do 1.4:1) z powodu zbyt małej ilości kości (lub zbyt dużej ilości mięsa) prowadzi do niedoboru wapnia i wtórnej nadczynności przytarczyc. Jest to szczególnie niebezpieczne dla szczeniąt dużych ras, prowadząc do poważnych deformacji ortopedycznych.
• Niedobory Mikroelementów: Powszechnie występują braki witaminy D, E, cynku, manganu i jodu (jeśli nie stosuje się alg morskich, wątroby lub odpowiednich suplementów).

Kontrowersja III: ryzyko kardiologiczne (tauryna)

• Niedobór Tauryny: Ostatnie lata przyniosły dyskusję na temat związku między dietami bezzbożowymi/BARF a kardiomiopatią rozstrzeniową (DCM). Choć pełna mechanika nie jest jasna, niedobór tauryny (aminokwasu ważnego dla mięśnia sercowego) jest możliwą przyczyną w dietach ubogich w serce (mięsień) lub bogatych w nietypowe białka (egzotyczny BARF). Zbilansowany BARF musi uwzględniać to ryzyko.

Środki ochrony i nowe technologie

Pasteryzacja wysokociśnieniowa (HPP)

• Technologia: W odpowiedzi na ryzyko mikrobiologiczne, komercyjny BARF coraz częściej jest poddawany pasteryzacji wysokociśnieniowej (HPP). Proces ten polega na działaniu ekstremalnie wysokiego ciśnienia na karmę (bez użycia ciepła).
• Korzyści: HPP inaktywuje patogeny bakteryjne (Salmonella, E. coli), znacząco redukując ryzyko zakażenia, przy jednoczesnym zachowaniu wartości odżywczej surowego mięsa.

Protokół higieniczny jako obowiązek

Aby zminimalizować zoonozę, właściciel musi rygorystycznie przestrzegać zasad:

• Mrożenie mięsa: Minimum 3 tygodnie w -18C (eliminacja pasożytów).
• Dedukowane narzędzia: Całkowita separacja desek do krojenia i misek BARF od naczyń ludzkich.
• Dezynfekcja: Natychmiastowe mycie i dezynfekcja blatów oraz rąk po kontakcie z mięsem lub miską.

Podsumowanie

BARF to dieta biologicznie spójna z naturą psa, która może zapewnić wysoką strawność i kondycję. Jednak ryzyko niedoborów (zwłaszcza Ca:P) i zagrożenie mikrobiologiczne są klinicznymi faktami.

Sukces BARF zależy od:

• Kompetentnego bilansowania (najlepiej pod nadzorem dietetyka weterynaryjnego).
• Rygorystycznego protokołu higienicznego w celu ochrony domowników.

Wybór BARF jest świadomą akceptacją zwiększonego ryzyka mikrobiologicznego w zamian za korzyści biologiczne, a jego bezpieczeństwo zależy całkowicie od konsekwencji i wiedzy opiekuna.