Odmrożenia i hipotermia u psa: jak ogrzać psa i czego unikać zimą?

Hipotermia i odmrożenia u psa: protokoły ratunkowe i zagrożenia

Zima to piękny czas, ale stanowi poważne zagrożenie dla psów. Odmrożenia i hipotermia to stany krytyczne, które wymagają natychmiastowej i, co najważniejsze, prawidłowej interwencji ratunkowej. Twój instynkt nakazuje szybkie ogrzewanie, lecz błędy w tym procesie mogą prowadzić do zapaści krążeniowej, arytmii, a nawet śmierci.

Wiedza o tym, jak psy tracą ciepło i które rasy są najbardziej narażone, jest fundamentalna dla bezpieczeństwa twojego pupila.

Wprowadzenie do zagrożeń zimowych

Hipotermia i odmrożenia to skrajne objawy niezdolności organizmu do utrzymania prawidłowej temperatury.

• Hipotermia (wychłodzenie): Stan, w którym temperatura wewnętrzna ciała psa spada poniżej normalnego zakresu (37,8 C – 39,2 C). Jest to zagrożenie systemowe, prowadzące do spowolnienia wszystkich funkcji metabolicznych i organów.
• Odmrożenie: Uszkodzenie tkanek spowodowane zamarzaniem płynów komórkowych. Jest to zagrożenie miejscowe, dotykające najczęściej kończyn i wystających części ciała.
• Mechanizm utraty ciepła: Psy tracą ciepło głównie przez kondukcję (kontakt z zimnym podłożem) i konwekcję (wiatr). Sierść zapewnia izolację, ale jest bezużyteczna, gdy jest mokra.

Czynniki ryzyka – rasa, sierść, wiek i wielkość

Odporność psa na mróz jest bezpośrednio związana z jego budową fizyczną i izolacją.

Rola rasy i typu sierści

Podział na rasy o podszerstku (podwójnej warstwie sierści) i bez niego jest istotny dla oceny ryzyka:

• Rasy wysokiego ryzyka (brak podszerstka):
  • Przykłady: Greyhoundy, Whippet’y, Dobermany, rasy krótko- i gładkowłose (Beagle, Boxer).
  • Problem: Posiadają minimalną izolację i często niską masę tłuszczową. Wymagają bezwzględnie ubioru na zimę.
• Rasy średniego ryzyka (wysoki stosunek powierzchni do masy ciała):
  • Przykłady: Chihuahua, York, Maltańczyki.
  • Problem: Ich mała masa ciała oznacza, że tracą ciepło proporcjonalnie szybciej przez skórę (większy stosunek powierzchni do objętości) niż psy duże. Wychładzają się błyskawicznie.
• Rasy niskiego ryzyka (podszerstek):
  • Przykłady: Huskies, Malamuty, Samojedy, Nowofundlandy.
  • Problem: Posiadają grubą, podwójną warstwę izolacyjną i są przystosowane do mrozów. Mimo to, w skrajnych warunkach (np. mokra sierść i silny wiatr) również mogą ulec hipotermii.

Wiek i kondycja

• Szczenięta: Mają słabo rozwinięty ośrodek termoregulacji i niewielką ilość tkanki tłuszczowej.
• Psy starsze: Często mają osłabiony metabolizm, gorsze krążenie i mogą cierpieć na choroby przewlekłe (np. serca, tarczycy), co upośledza zdolność do generowania ciepła.

Hipotermia: fazy, objawy i interwencja ratunkowa

Zawsze mierz temperaturę doodbytniczo.

Fazy kliniczne hipotermii

Protokoły ogrzewania w terenie

Celem jest podniesienie temperatury powoli i bezpiecznie, bez szoku.

• Ogrzewanie bierne (izolacja): Owiń psa suchymi kocami, ręcznikami lub folią NRC. Izoluj od zimnego podłoża!
  • Instrukcja NRC: Owiń psa srebrną stroną do ciała. Srebrna strona odbija ciepło z powrotem do źródła (ciała psa). Złota strona odbija ciepło na zewnątrz.
• Ogrzewanie czynne (prawidłowe zastosowanie): Stosuj ciepłe (niegorące!) termofory lub butelki z wodą tylko na klatkę piersiową i brzuch. Nigdy nie na kończyny.
• Ciepłe płyny doustnie: Tylko jeśli pies jest w pełni świadomy i może bezpiecznie przełykać – podaj ciepłą wodę lub bulion.

Krytyczny błąd ogrzewania: Nigdy nie stosuj nagrzewnic ani gorącej wody/kąpieli. Szybkie, zewnętrzne ogrzewanie powoduje wazodylatację (rozszerzenie naczyń skóry), co przekierowuje zimną krew z kończyn do rdzenia ciała, wywołując śmiertelną zapaść krążeniową (szok) i arytmię.

Biochemiczne konsekwencje hipotermii

Hipotermia prowadzi do szeregu poważnych, ukrytych zmian w organizmie.

• Zaburzenia elektrolitowe: Obniżona temperatura zaburza równowagę potasowo-sodową, co ma bezpośredni wpływ na pracę serca i mięśni. W fazie ciężkiej często obserwuje się hiperkaliemię (nadmiar potasu), która jest główną przyczyną arytmii komorowych.
• Kwasica metaboliczna: Spowolnienie metabolizmu prowadzi do nagromadzenia kwasu mlekowego i innych produktów przemiany materii. Kwasica pogarsza funkcje serca i zmniejsza skuteczność leków reanimacyjnych.
• Koagulopatia: Niska temperatura upośledza funkcję płytek krwi i enzymów krzepnięcia. Psy z hipotermią mają zwiększone ryzyko krwawień.

Ryzyko „afterdrop” i transport

„Afterdrop” to zjawisko, które może spowodować zgon, nawet gdy pozornie psa ogrzewamy.

• Definicja „afterdrop”: W trakcie i tuż po ogrzewaniu, rozszerzone naczynia krwionośne w kończynach (gdzie krew jest chłodniejsza) otwierają się. Ta zimna krew wraca do rdzenia ciała (organów wewnętrznych), powodując chwilowy, ale niebezpieczny spadek temperatury rdzenia i ryzyko śmiertelnej arytmii serca.
• Minimalizacja ryzyka: Ogrzewanie powinno być stopniowe i skupione na klatce piersiowej i brzuchu. Kończyn nie należy ogrzewać agresywnie.
• Transport: Ogrzewanie kontynuuj w samochodzie (np. trzymając psa na kolanach pod folią NRC), ale pamiętaj, że tylko w klinice można skutecznie i bezpiecznie walczyć z „afterdrop” (poprzez ogrzewanie płynami dożylnymi).

Odmrożenia: lokalizacja, ocena i leczenie doraźne

Odmrożenie jest uszkodzeniem lokalnym, ale często prowadzi do trwałych uszkodzeń.

Miejsca narażone

Uszy, ogon, poduszki łap, wierzchołek nosa i genitalia (miejsca o małej masie i słabym krążeniu).

Klasyfikacja kliniczna odmrożeń (uszkodzenie tkanek)

Pierwsza pomoc przy odmrożeniach

• Bezwzględny zakaz manipulacji: Nigdy nie pocieraj, nie masuj ani nie dotykaj! Pocieranie uszkadza tkanki przez kryształy lodu.
• Kontrolowane ogrzewanie (woda): Zanurz odmrożony obszar w ciepłej wodzie o temperaturze 38 C – 40 C (maksymalnie, nie więcej niż 42 C). Jest to jedyna skuteczna i kontrolowana metoda.
  • Ogrzewaj przez 20-30 minut. Wyjmij, gdy skóra stanie się elastyczna i zaróżowiona.
• Opieka nad raną: Delikatnie osusz, nałóż czysty, luźny opatrunek i natychmiast transportuj do kliniki. Odmrożony obszar jest skrajnie bolesny po ogrzaniu. Nigdy nie przebijaj pęcherzy.

Leczenie weterynaryjne i długoterminowe rokowanie

Leczenie jest długotrwałe, a monitorowanie w szpitalu jest niezbędne.

• Monitorowanie serca: Klinika monitoruje EKG psa. Hipotermia chroni serce, ale ogrzewanie może wywołać arytmie zagrażające życiu, co jest główną przyczyną zgonów w trakcie reanimacji.
• Leczenie odmrożeń: Lekarz poda specjalistyczne leki przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz zastosuje antybiotykoterapię. W przypadku martwicy (III stopień), amputacja jest nieunikniona. Decyzja o amputacji jest często opóźniana o kilka tygodni, aby dokładnie ocenić zasięg uszkodzeń.

Zapobieganie i bezpieczne zasady zimowych spacerów

Zapobieganie jest jedyną gwarancją, że twój pies nie ucierpi zimą.

Ochrona łap i pielęgnacja zimowa

• Pielęgnacja przed spacerem: Przed każdym spacerem stosuj woski lub balsamy ochronne (lanolina, wazelina). Tworzą one warstwę ochronną przed solą, lodem i chemikaliami drogowymi, które działają jak czynnik żrący.
• Pielęgnacja po spacerze: Zawsze myj i osuszaj łapy ciepłą wodą po powrocie. Nie dopuszczaj, aby pies lizał sól i chemikalia (grozi to zatruciem i podrażnieniem przewodu pokarmowego).
• Obcinanie sierści między palcami: Zimą utrzymuj sierść między opuszkami łap krótko obciętą. Zapobiega to tworzeniu się bolesnych kulek lodu, które mogą prowadzić do odmrożeń i skaleczeń.

Ubranie i kontrola aktywności

• Dopasowany ubiór (dla ras wysokiego ryzyka): Psy bez podszerstka powinny nosić kurtki lub swetry zakrywające klatkę piersiową i brzuch, chroniące przed wiatrem i wilgocią.
• Aktywność zimą: Skracaj czas spacerów w bardzo niskich temperaturach lub przy silnym wietrze. Utrzymuj psa w ruchu, aby generował ciepło, ale unikaj lodowisk i zbiorników wodnych.
• Szybkie osuszanie: Po powrocie do domu, natychmiast osusz psa (szczególnie miejsca z mniejszą ilością sierści) i zapewnij mu ciepłe, suche legowisko.

Twoja wiedza jest najsilniejszym narzędziem ratunkowym. W przypadku hipotermii – izoluj i ogrzewaj klatkę piersiową. W przypadku odmrożeń – ogrzewaj ciepłą wodą i nie pocieraj. Szybki, ciepły i bezpieczny transport jest najważniejszy.