Cukrzyca u psa: przewodnik po objawach, insulinoterapii, diecie i monitorowaniu domowym

Cukrzyca u psa: objawy, leczenie insuliną i dieta

Cukrzyca, czyli Diabetes Mellitus (DM), to choroba metaboliczna stanowiąca jedno z największych wyzwań w geriatrii weterynaryjnej. U psów, w przytłaczającej większości przypadków (około 99%), występuje cukrzyca typu I (insulinozależna), co oznacza trwałe uszkodzenie komórek trzustki odpowiedzialnych za produkcję insuliny. To wymusza konieczność codziennych iniekcji insuliny do końca życia zwierzęcia.

Skuteczna kontrola cukrzycy to sztuka wymagająca żelaznej dyscypliny właściciela w zakresie stałego harmonogramu posiłków i podawania insuliny oraz regularnego monitorowania. Poniższy artykuł jest szczegółowym przewodnikiem po wszystkich aspektach opieki nad psem diabetykiem.

Patofizjologia i czynniki ryzyka

Definicja i mechanizm choroby

Insulina jest ważnym hormonem. Jej brak sprawia, że glukoza (paliwo organizmu), gromadzi się we krwi (hiperglikemia), ponieważ nie może przeniknąć do komórek. Komórki, pozbawione energii, zaczynają rozkładać tłuszcze i białka, co prowadzi do wyniszczenia organizmu i produkcji ciał ketonowych.

Predyspozycje rasowe i płciowe

• Rasy wysokiego ryzyka: Sznauncery miniaturowe (u nich ryzyko jest najwyższe, często związane z hiperlipemią i zapaleniem trzustki), Samojedy, Terriery australijskie, Pudle oraz Labradory Retrievery.
• Płeć: Samice są bardziej zagrożone, zwłaszcza suczki niekastrowane. Progesteron, którego poziom rośnie po rui (cieczce), wywołuje oporność na insulinę, co w skrajnych przypadkach może doprowadzić do trwałego uszkodzenia trzustki. Zaleca się kastrację suczek z cukrzycą.
• Wiek i otyłość: Najczęściej chorują psy w wieku 7–10 lat. Otyłość jest głównym czynnikiem ryzyka, ponieważ pogłębia insulinooporność.

Objawy kliniczne (4xP)

Wczesne rozpoznanie cukrzycy opiera się na obserwacji czterech głównych objawów:

Diagnostyka i potwierdzenie rozpoznania

Rozpoznanie cukrzycy nie opiera się tylko na jednorazowym pomiarze glukozy, ale na ocenie:

• Glukoza we krwi (Blood Glucose): Stale podwyższony poziom glukozy, często przekraczający 250-300 mg/dl (13,9-16,7 mmol/l).
• Glukoza w moczu (Glukozuria): Obecność glukozy w moczu.
• Fruktozamina: Jest to istotny parametr. Fruktozamina mierzy poziom glikowanych białek, dając obraz średniego stężenia glukozy w ciągu ostatnich 1–3 tygodni. W przeciwieństwie do glukozy, wynik fruktozaminy nie jest fałszowany przez chwilowy stres (efekt „białego fartucha”). Wysoka fruktozamina potwierdza chroniczną hiperglikemię.

Leczenie insuliną – precyzja i konsekwencja

Leczenie insuliną jest trwałe i wymaga ścisłej współpracy z weterynarzem, zwłaszcza w fazie ustalania dawki.

Preparaty i dawkowanie

U psów najczęściej stosuje się insuliny o pośrednim czasie działania (intermediate-acting), takie jak insulina wieprzowa (Caninsulin/Vetsulin), która jest biologicznie identyczna z insuliną psią, co zapewnia optymalną skuteczność.

• Protokół: Insulina musi być podawana dwa razy dziennie (co 12 godzin).
• Dawka początkowa: Zazwyczaj zaczyna się od niskiej dawki (np. 0,5 U/kg) i stopniowo się ją zwiększa na podstawie krzywych cukrowych.

Technika wstrzykiwania i przechowywanie

• Po posiłku: Zawsze podawaj insulinę bezpośrednio po tym, jak pies zje cały posiłek (lub w jego trakcie). Jeśli pies nie zje, dawkę należy pominąć lub drastycznie zredukować – pełna dawka bez jedzenia prowadzi do hipoglikemii.
• Strzykawki: Należy używać specjalistycznych strzykawek insulinowych (np. U-40), które odpowiadają stężeniu danego preparatu. Pomylenie strzykawek to najczęstsza przyczyna błędów w dawkowaniu.
• Miejsca iniekcji: Wstrzyknięcia podskórne należy wykonywać w różne miejsca (np. boki klatki piersiowej, kark) za każdym razem, aby uniknąć uszkodzenia tkanki tłuszczowej, które mogłoby zakłócić wchłanianie insuliny.
• Przechowywanie: Insulina musi być przechowywana w lodówce (2-8 C) i delikatnie mieszana (przez turlanie) przed każdą iniekcją.

Monitorowanie domowe i krzywa cukrowa

Dostosowanie dawki insuliny to proces trwający tygodnie, a nawet miesiące. Istotne jest monitorowanie:

Krzywa cukrowa (Glucose Curve)

• Cel: Ustalenie profilu działania insuliny: momentu, w którym cukier jest najniższy (nadir), oraz całkowitego czasu jej działania. Nadir powinien znajdować się w bezpiecznym zakresie, najlepiej między 100 a 150 mg/dl.
• Wykonanie: Polega na seryjnym pobieraniu próbek krwi (co 1–2 godziny) przez 12 lub 24 godziny. Najlepiej wykonywać ją w domu, aby wyeliminować stres kliniczny, który sztucznie zawyża poziom glukozy (tzw. hiperglikemia stresowa).

Domowe pomiary glukozy i CGM

• Glukometry: Standardowe glukometry ludzkie często zaniżają lub zawyżają wyniki u psów. Idealnie jest używać glukometrów weterynaryjnych (kalibrowanych na krew psów) lub glukometrów ludzkich po ustaleniu współczynnika korygującego z weterynarzem. Pomiary pobiera się najczęściej z małżowiny usznej lub poduszeczki łapy.
• Ciągłe monitorowanie glukozy (CGM): Nowoczesną i mniej stresującą metodą jest użycie systemów CGM (np. Freestyle Libre). Mały sensor przyklejony do skóry psa pozwala na bezbolesny, ciągły pomiar glukozy w płynie śródtkankowym, co dostarcza właścicielowi i weterynarzowi dużej ilości danych bez konieczności ciągłego nakłuwania.

Dieta – podstawa terapii

Rygorystyczna i stała dieta jest niezbędna do prawidłowego działania insuliny.

Zasady składu diety

Dieta musi być dobrana tak, aby minimalizować gwałtowne skoki glukozy po posiłkach.

• Wysoki błonnik pokarmowy: Błonnik (włókno surowe) spowalnia wchłanianie glukozy z jelit, zapewniając bardziej stabilny, płaski profil glikemiczny w ciągu dnia.
• Niski indeks glikemiczny (GI): Węglowodany powinny pochodzić ze źródeł wolno uwalniających glukozę, unikając cukrów prostych (cukier, miód, syropy).
• Kontrolowany tłuszcz: Umiarkowany lub niski poziom tłuszczu jest ważny, zwłaszcza u psów z historią zapalenia trzustki, które mogło wywołać cukrzycę.

Harmonogram posiłków

• Stałość: Pies musi jeść tę samą karmę w tej samej ilości o tych samych porach.
• Podział: Cała dzienna porcja karmy musi być podzielona na dwa równe posiłki podawane co 12 godzin, ściśle przed iniekcją insuliny.
• Smakołyki: Smakołyki (niskotłuszczowe i niskowęglowodanowe) powinny stanowić mniej niż 10% dziennej dawki kalorycznej i muszą być wliczone w bilans.

Powikłania cukrzycy: ryzyko i wczesna interwencja

Kwasica ketonowa (Diabetic Ketoacidosis – DKA)

Jest to stan zagrożenia życia, występujący zazwyczaj u psów, u których cukrzyca jest nieleczona, lub u ustabilizowanych pacjentów cierpiących na inną, towarzyszącą infekcję. Brak insuliny zmusza organizm do szybkiego rozkładu tłuszczów, co prowadzi do nadmiernej produkcji ciał ketonowych (kwasów) i niebezpiecznego zakwaszenia krwi.

• Objawy DKA: Ciężka apatia, wymioty, odwodnienie, wstrząs oraz charakterystyczny zapach acetonu (sfermentowanych owoców) z oddechu.
• Postępowanie: DKA wymaga natychmiastowej hospitalizacji i dożylnej insulinoterapii. W domu, właściciel powinien testować mocz na ketony za pomocą pasków, szczególnie gdy pies ma brak apetytu lub jest chory.

Zaćma cukrzycowa (Katarakta)

Jest to najczęstsze powikłanie u psów, pojawiające się szybko (często w ciągu 6–12 miesięcy).

• Mechanizm: Nadmiar glukozy w cieczy wodnistej oka jest przekształcany w sorbitol. Sorbitol gromadzi się w soczewce, przyciąga wodę i powoduje jej zmętnienie, co prowadzi do całkowitej ślepoty.
• Leczenie: Leczenie zaćmy jest wyłącznie chirurgiczne (fakoemulsyfikacja).

Neuropatia cukrzycowa

Jest to uszkodzenie nerwów obwodowych. Choć częstsza u kotów, u psów może objawiać się osłabieniem tylnych kończyn, zanikiem mięśni oraz zaburzeniami chodu (rzadziej postawa „na piętach”).

Podsumowanie

Cukrzyca u psa wymaga stałej, rygorystycznej rutyny. Konsekwentne stosowanie się do zaleceń weterynaryjnych, kontrola glikemii w domu i odpowiednio skomponowana dieta (wysokobłonnikowa i niskotłuszczowa) to droga do zapobiegania powikłaniom i zapewnienia psu komfortowego życia. Pamiętaj – stabilność i rutyna są lekami dla twojego psa.ojego diabetyka.