Lista Kontrolna 100 Bodźców: Jak zapoznać szczeniaka z otoczeniem?
Dlaczego 100 bodźców?
Lista 100 bodźców to popularne narzędzie stosowane przez behawiorystów, którego zasadniczym celem jest zapewnienie szczenięciu maksymalnej różnorodności doświadczeń w krytycznym oknie socjalizacyjnym (do 16. tygodnia życia). Nie chodzi o to, by sztywno odhaczyć sto punktów, lecz o systematyczne wystawianie psa na pozytywną, kontrolowaną ekspozycję. Im więcej nowych, pozytywnych połączeń neuronalnych powstanie w tym okresie, tym bardziej zrównoważony i odporny na stres będzie dorosły pies.
Złote zasady stosowania checkisty
Zawsze pozytywnie: Każde nowe doświadczenie musi kończyć się nagrodą (super smakołyk, pochwała, zabawa).
Kontrola: Utrzymuj bezpieczny dystans. Jeśli pies wykazuje lęk, wycofaj się na odległość, na której jest spokojny. Nigdy nie zmuszaj.
Krótko: Sesje zapoznawcze trwają tylko 5-10 minut. Lepiej mieć pięć krótkich sesji dziennie, niż jedną długą.
Noś: Jeśli szczenię nie zakończyło kwarantanny poszczepiennej, noś je na rękach lub w torbie transportowej, aby mogło obserwować świat z bezpiecznej wysokości.
Bodźce wzrokowe i ludzie (30 punktów)
Pies musi się nauczyć, że ludzie mają różne kształty, rozmiary i sposoby poruszania się.
| Ludzie i wygląd zewnętrzny (15) | Ruch i akcesoria (15) |
| 1. Wysoki mężczyzna | 16. Osoba na wózku inwalidzkim |
| 2. Kobieta w długim płaszczu | 17. Osoba z laską lub kulami |
| 3. Osoba w okularach przeciwsłonecznych | 18. Osoba na rowerze |
| 4. Osoba w kapeluszu / czapce z daszkiem | 19. Osoba na rolkach / deskorolce |
| 5. Dziecko płaczące (słyszane z daleka) | 20. Dostawca/kurier w mundurze |
| 6. Osoba z dużą torbą / plecakiem | 21. Biegacz / osoba szybko idąca |
| 7. Osoba z brodą lub wąsami | 22. Osoba stojąca w miejscu i rozmawiająca |
| 8. Osoba starsza, wolno poruszająca się | 23. Stojący, nieruchomy pomnik |
| 9. Grupa głośno śmiejących się osób | 24. Wózek dziecięcy |
| 10. Osoba w jasnym, odblaskowym stroju | 25. Duży, kolorowy balon / latawiec |
| 11. Osoba niosąca duży, kolorowy przedmiot | 26. Ruchoma reklama / baner |
| 12. Osoba machająca rękami / gestykulująca | 27. Przechodzenie pod mostem / wiaduktem |
| 13. Kobieta w spódnicy / sukience | 28. Ludzie stojący w kolejce |
| 14. Osoba z rękawiczkami na dłoniach | 29. Odgłos odbijanej piłki do kosza |
| 15. Osoba siedząca na ławce i czytająca | 30. Pojazd myjący ulicę |
Bodźce słuchowe i dźwiękowe (25 punktów)
Habituacja ma na celu nauczenie psa, że głośne i nagłe dźwięki są neutralne i nie oznaczają zagrożenia.
Wskazówka praktyczna
Włączaj nagrania głośnych dźwięków (burza, fajerwerki, klaksony) na bardzo niskim poziomie głośności podczas karmienia lub ulubionej zabawy. Stopniowo zwiększaj głośność w kolejnych dniach.
| Dźwięki codzienne i domowe (15) | Dźwięki zewnętrzne i nagłe (10) |
| 31. Odkurzacz włączony (w drugim pokoju) | 46. Syreny pogotowia / policji |
| 32. Suszarka do włosów | 47. Klakson samochodu |
| 33. Dzwonek do drzwi | 48. Odpalenie motocykla / skutera |
| 34. Głośny płacz / krzyk dziecka | 49. Odgłos przejeżdżającego tramwaju |
| 35. Upadek garnka / głośny stuk | 50. Odgłos wiercenia / młota pneumatycznego (z daleka) |
| 36. Włączona zmywarka / pralka | 51. Strzał z pistoletu na kapiszony (krótki, z daleka) |
| 37. Włączona kosiarka (zza płotu) | 52. Dźwięk pękającego balonu |
| 38. Radio / telewizor (różne gatunki muzyki) | 53. Głośne dzwony kościelne |
| 39. Głośne kichanie / kaszel | 54. Głośne gwizdanie / klaśnięcie |
| 40. Dźwięk pociągu (z daleka) | 55. Odgłos spadających, metalowych przedmiotów |
| 41. Włączony alarm samochodowy | |
| 42. Uderzenie pioruna (nagranie audio) | |
| 43. Dźwięk otwieranej puszki (gazowanej) | |
| 44. Dźwięk zsypu na śmieci | |
| 45. Głośne chrapanie właściciela |
Powierzchnie i tekstury (25 punktów)
Poznawanie różnych powierzchni buduje świadomość ciała, koordynację i pewność siebie u szczenięcia.
| Powierzchnie wewnątrz (10) | Powierzchnie zewnętrzne i nietypowe (15) |
| 56. Drewniana podłoga (śliska) | 66. Mokra trawa |
| 57. Chodnik z płytek (gładki i chłodny) | 67. Śnieg / lód (delikatny kontakt) |
| 58. Dywan z długim włosiem | 68. Piasek (plac zabaw / plaża) |
| 59. Folia bąbelkowa / szeleszczący papier | 69. Żwir / kamienie |
| 60. Metalowa krata (np. w windzie / kanale) | 70. Błoto / glina |
| 61. Koc / poduszka (niestabilne) | 71. Mostki i drewniane kładki |
| 62. Schody drewniane (wchodzenie i schodzenie z pomocą) | 72. Metalowe elementy placu zabaw |
| 63. Schody betonowe | 73. Woda (wejście do płytkiej kałuży / brodzika) |
| 64. Duży, płaski karton (chodzi po nim) | 74. Kostka brukowa o różnej fakturze |
| 65. Koc elektryczny (delikatne wibracje) | 75. Nierówny teren / wzniesienia |
| 76. Wysoka trawa | |
| 77. Miękkie liście (suchy szelest) | |
| 78. Plandeka / brezent (szeleszczący materiał) | |
| 79. Balansowanie na krawężniku | |
| 80. Chodzenie w tunelu materiałowym |
Zapachy i smaki oraz interakcje (20 punktów)
Zapachy są zasadniczym zmysłem psa. Musi poznać różnorodną „bibliotekę zapachów”.
| Zapachy i smaki (10) | Interakcje i miejsca (10) |
| 81. Zapach kawy | 91. Podróż samochodem (kilka minut) |
| 82. Zapach różnych przypraw (cynamon, goździki) | 92. Jazda autobusem / tramwajem (krótki odcinek) |
| 83. Zapach alkoholu (z daleka, np. po czyszczeniu) | 93. Pobyt w poczekalni weterynaryjnej (tylko na rękach) |
| 84. Zapach innych zwierząt (króliki, koty, konie) | 94. Winda (krótki przejazd) |
| 85. Zapach paliwa / stacji benzynowej | 95. Spotkanie z zaszczepionym kotem |
| 86. Zapach perfum / kosmetyków | 96. Zostawienie na 5 minut samego w klatce kennelowej |
| 87. Zapach mokrego psa (po kąpieli) | 97. Wejście do cichej restauracji (w torbie) |
| 88. Zapach ogniska / dymu | 98. Zabawa w wodzie (np. zraszacz) |
| 89. Zapach metalu (dotykanie miski nosem) | 99. Ubranie na szelkach / obroży dzwonka |
| 90. Zapach mydła / środka czyszczącego | 100. Poznanie własnego odbicia w lustrze |
Dlaczego to działa?
Realizacja tej listy kontrolnej nie polega na osiągnięciu perfekcji, lecz na zaoferowaniu psu szerokiego spektrum bodźców, zanim jego neuronalna plastyczność zacznie spadać.
Jeśli szczenię pozna i zaakceptuje 100 różnych bodźców w pozytywnym kontekście, jego mózg będzie bardziej elastyczny i odporny.g zbuduje elastyczne ścieżki reagowania. Oznacza to, że dorosły pies, napotykając coś nowego, nie wpadnie w panikę, lecz sklasyfikuje to jako „nieznane, ale prawdopodobnie bezpieczne”, ponieważ jego wcześniejsze doświadczenia nauczyły go adaptacji. Jest to najlepsza polisa ubezpieczeniowa przeciwko lękom i fobiom behawioralnym w przyszłości.
