Mit „Grain-Free”: Czy karma bezzbożowa jest bezpieczna? Analiza związku z DCM (kardiomiopatią u psów)

Karmy bezzbożowe (Grain-Free) są jednym z najsilniejszych i najbardziej rozpowszechnionych trendów w żywieniu psów ostatnich lat. Bazują Dieta bezzbożowa dla psów opiera się na założeniu, że zboża są nienaturalne dla psiego drapieżnika i są częstą przyczyną alergii. Choć idea wydaje się prozdrowotna, to w ostatnich latach stała się obiektem poważnych kontrowersji naukowych i weterynaryjnych, związanych z potencjalnym ryzykiem rozwoju kardiomiopatii rozstrzeniowej (DCM).

Ten artykuł obala mit o szkodliwości zbóż, wyjaśnia, dlaczego „grain-free” może nie być zdrowym wyborem oraz tłumaczy, na czym polega związek między dietą a zdrowiem serca.

Czym jest trend „grain-free” i skąd się wziął?

Idea diety bezzbożowej narodziła się z porównania psa do wilka i błędnego przekonania, że zboża są głównym alergenem.

Alergie a rzeczywistość Wielu właścicieli przechodzi na karmy bezzbożowe, wierząc, że uleczą problemy skórne i trawienne psa. Jednak dane weterynaryjne jasno pokazują, że alergie na zboża są rzadkie.

Najczęstsze alergeny: Najczęściej uczulają białka zwierzęce, przede wszystkim z kurczaka, wołowiny, nabiału i jaj. Alergie na zboża (np. pszenicę, kukurydzę) stanowią zaledwie około 1 procent wszystkich alergii pokarmowych. Wniosek: Rezygnacja ze zboża jest w większości przypadków nieskuteczna w walce z alergią pokarmową.

Zastępowanie zboża – duże ilości roślin strączkowych Karmy bezzbożowe muszą czymś zastąpić zboża, aby utrzymać strukturę krokieta i zapewnić psu węglowodany. Tymi zamiennikami są zazwyczaj:

• Rośliny strączkowe: Groch, soczewica, ciecierzyca.
• Bulwy: Ziemniaki, bataty, maniok.

W wielu karmach grain-free składniki te zajmują bardzo wysokie pozycje na liście (często po zmieleniu i zsumowaniu nawet wyższe niż mięso), co oznacza, że pies otrzymuje nieproporcjonalnie duże ilości tych produktów. To właśnie ten nadmiar roślin strączkowych jest podejrzewany o zakłócanie zdrowia serca.

Kontrowersje wokół DCM i ostrzeżenie FDA

W 2018 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) rozpoczęła dochodzenie w sprawie niepokojąco rosnącej liczby przypadków kardiomiopatii rozstrzeniowej (DCM) u psów karmionych dietami bezzbożowymi lub dietami opartymi na egzotycznych źródłach białka (np. kaczka, dzik).

Definicja DCM Kardiomiopatia rozstrzeniowa (DCM) to poważna choroba serca, w której mięsień sercowy staje się cieńszy i osłabiony, co prowadzi do powiększenia komór i utraty zdolności do efektywnego pompowania krwi. W efekcie dochodzi do niewydolności serca.

• DCM genetyczne: Choroba jest znana i ma podłoże genetyczne u ras takich jak doberman, dog niemiecki, bokser czy cocker spaniel.
• DCM związane z dietą (DCM-D): Przypadki zgłaszane do FDA dotyczyły ras, które nie są genetycznie predysponowane do DCM (np. golden retriever, labrador, sznaucer miniaturowy).

Hipoteza związku z tauryną Hipoteza badana przez naukowców zakłada, że nadmiar roślin strączkowych i ziemniaków w diecie zakłóca metabolizm aminokwasów (zwłaszcza tauryny) lub innych składników niezbędnych do prawidłowej pracy serca:

• Blokowanie tauryny: Rośliny strączkowe zawierają substancje (np. lektyny, inhibitory proteaz) lub duże ilości błonnika, które mogą upośledzać wchłanianie i dostępność tauryny i cysteiny – aminokwasów niezbędnych dla serca.
• Mniej mięsa: Karmy z dużą ilością wypełniaczy (nawet bezzbożowych) mają mniejszą koncentrację wysokiej jakości białka zwierzęcego, które jest naturalnym źródłem tauryny.

U wielu psów z DCM-D, zmiana diety na konwencjonalną, zbilansowaną karmę (w tym karmy zawierające zboża) oraz suplementacja tauryną, prowadziła do poprawy funkcji serca – co silnie sugeruje związek z dietą.

Zboża – źródło problemów czy wartościowy składnik?

Wbrew popularnym opiniom, węglowodany i zboża nie są wrogiem w diecie psa.

Węglowodany w diecie psa Psy, w przeciwieństwie do wilków, w wyniku tysięcy lat udomowienia, wykształciły zdolność do efektywnego trawienia i wykorzystywania skrobi.

• Źródło energii: Węglowodany są łatwo przyswajalnym i szybkim źródłem energii.
• Błonnik: Wartościowe zboża (owies, brązowy ryż, jęczmień) są doskonałym źródłem błonnika, który reguluje pracę jelit i wspiera zdrowie mikrobiomu (funkcja prebiotyczna).

Różnica między jakością a składnikiem Problemem nie jest samo zboże (np. dobrze tolerowany ryż), lecz jego jakość i ilość. Podobnie, problemem karmy grain-free nie jest brak zboża, lecz zbyt duża ilość i zła kompozycja składników zastępczych. Zarówno karmy zbożowe, jak i bezzbożowe, jeśli są tanie, mogą bazować na słabych wypełniaczach.

Wnioski dla właściciela – jak wybierać świadomie?

Kiedy dieta grain-free ma sens? Wyłącznie w przypadku, gdy weterynarz po badaniach diagnostycznych (diecie eliminacyjnej) stwierdzi rzeczywistą alergię na konkretny typ zboża. W każdym innym przypadku nie ma dowodów, by dieta bezzbożowa była zdrowsza.

Jak czytać skład karmy bezzbożowej Jeżeli musisz kupować karmę bezzbożową, stosuj się do zasady:

• Mięso ma dominować: Szukaj karmy, w której na pierwszych pozycjach są wysokiej jakości źródła białka zwierzęcego (najlepiej mączki mięsne) i są one wyraźnie wyższe niż suma roślin strączkowych.
• Unikaj dużej ilości grochu i soczewicy: Unikaj karm, w których groch, soczewica, ciecierzyca lub ziemniaki występują na pierwszych trzech, czterech pozycjach.

Uwaga na objawy DCM W przypadku karmienia dietami grain-free lub dietami o wysokiej zawartości bulw/strączków, należy zwracać szczególną uwagę na objawy wskazujące na osłabienie serca: nietolerancja wysiłkowa (szybkie męczenie się), kaszel, osłabienie lub omdlenia. W przypadku ich wystąpienia należy natychmiast skonsultować się z weterynarzem i wykonać badanie serca (echokardiografię).