Zapalenie ucha zewnętrznego u psa: od Alergii do powikłań
Zapalenie ucha zewnętrznego (Otitis Externa) to jedna z najczęstszych przyczyn wizyt u weterynarza. Jest to stan zapalny przewodu słuchowego zewnętrznego. Istotą wyleczenia jest zrozumienie, że Otitis Externa jest niemal zawsze objawem pierwotnej choroby, a nie samą chorobą. Nieleczone lub źle leczone może prowadzić do poważnych i bolesnych powikłań, takich jak zapalenie ucha środkowego.
Czynniki etiologiczne: przyczyny i predyspozycje
Skuteczne leczenie wymaga identyfikacji i eliminacji czynników pierwotnych, które inicjują zapalenie, oraz kontroli czynników predysponujących.
Czynniki pierwotne (inicjujące)
- Alergie (najczęstsza przyczyna):
- Atopia (alergia środowiskowa): Reakcja na pyłki, roztocza. Często powoduje dwustronne zapalenie ucha i świąd innych części ciała (łapy, pachy).
- Alergia pokarmowa: Reakcja na białka w diecie (np. kurczak, wołowina).
- Pasożyty: Świerzbowiec uszny (Otodectes cynotis) – częsty u młodych psów, powoduje ciemną, fusowatą wydzielinę i silny świąd.
- Ciała obce: Kłosy traw (owies, jęczmień), piasek. Powodują nagłe, jednostronne zapalenie i silny ból.
- Zaburzenia hormonalne: Niedoczynność tarczycy, która może wpływać na jakość skóry i produkcję woskowiny.
Czynniki predysponujące i rasy ryzyka
Czynniki te nie wywołują choroby, ale tworzą idealne środowisko (ciepło, wilgoć) dla rozwoju infekcji.
- Anatomia ucha:
- Zwisające uszy (słaba wentylacja): Cocker Spaniele, Basset Houndy, Beagle, Labradory.
- Wąski kanał słuchowy (stenosis): Rasy brachycefaliczne (np. Buldogi francuskie, Mopsy).
- Nadmierne owłosienie: Włosy w kanale słuchowym (np. Pudle, Sznaucery) zatrzymują wilgoć i woskowinę.
- Wilgoć: Częste pływanie lub nieprawidłowe osuszanie uszu po kąpieli.
Czynniki utrwalające (wtórne infekcje)
Pojawiają się, gdy pierwotna przyczyna uszkodziła ochronną barierę skóry, umożliwiając namnażanie się mikroorganizmów.
- Drożdżaki: Najczęściej Malassezia pachydermatis (charakterystyczna brązowa, tłusta wydzielina i słodkawy zapach).
- Bakterie: Najczęściej Staphylococcus lub groźniejsza Pseudomonas aeruginosa.
Leczenie i zaawansowana diagnostyka
Skuteczne leczenie jest wielokierunkowe i musi być oparte na diagnostyce.
Diagnoza wstępna i celowana
- Otoskopia: Ocena kanału słuchowego i stanu błony bębenkowej. Jeśli błona jest uszkodzona, niektóre leki są zabronione!
- Cytologia (mikroskopia): Istotny test. Pozwala ustalić, czy dominują drożdżaki (Malassezia), czy bakterie. Wybór odpowiedniego leku (przeciwgrzybiczego vs. antybiotyku) zależy od tego wyniku.
- Antybiogram i posiew: W przypadku przewlekłych, opornych na leczenie infekcji bakteryjnych (szczególnie Pseudomonas), konieczne jest wykonanie posiewu. Antybiogram dobiera antybiotyk, na który dana bakteria jest wrażliwa, co zapobiega lekooporności.
Terapia miejscowa i systemowa
- Leczenie miejscowe: Zastosowanie kropli zawierających kombinację antybiotyku, leku przeciwgrzybiczego i steroidu (w celu redukcji zapalenia i bólu).
- Głębokie czyszczenie: Profesjonalne czyszczenie ucha (często w sedacji) w celu usunięcia zalegającej wydzieliny.
- Terapia ogólna: W przypadku silnego obrzęku, zwężenia przewodu lub podejrzenia infekcji ucha środkowego, podaje się doustne sterydy i/lub antybiotyki systemowe.
Powikłania zapalenia ucha – kiedy szukać pilnej pomocy
Przewlekłe lub głębokie zapalenie ucha zewnętrznego może prowadzić do poważnych problemów neurologicznych i strukturalnych.
Zapalenie ucha środkowego (Otitis Media)
Infekcja, która przedostała się przez błonę bębenkową do jamy bębenkowej. Jest znacznie bardziej bolesna i trudniejsza do wyleczenia.
- Objawy: Silny, uporczywy ból, głowa trzymana przechylona na jedną stronę (pochylenie głowy), utrata równowagi.
- Zaawansowana diagnostyka: Wymaga tomografii komputerowej (CT) lub RTG w celu oceny puszki bębenkowej i wykluczenia zmian kostnych.
Porażenie nerwów
- Porażenie nerwu twarzowego: Uszkodzenie nerwu twarzowego w pobliżu ucha środkowego. Objawia się opadnięciem wargi, niemożnością mrugania (konieczność ciągłego nawilżania oka) i wyciekiem śliny po stronie chorego ucha.
- Syndrom Hornera: Rzadziej, ale może wystąpić zwężenie źrenicy (mioza) i opadnięcie powieki.
Zmiany strukturalne
Długotrwały stan zapalny prowadzi do zwłóknienia, zgrubienia i ostatecznie zwężenia (stenosis) kanału słuchowego, co uniemożliwia wentylację i leczenie kroplami. W takich przypadkach konieczna jest operacja TECABO (chirurgiczne usunięcie zwłókniałego przewodu słuchowego).
Długoterminowa kontrola alergii i profilaktyka
Ponieważ alergie są głównym czynnikiem nawracających stanów zapalnych, leczenie ucha musi iść w parze z leczeniem alergii.
Kontrola alergii systemowej
- Dieta eliminacyjna: Niezbędna do wykluczenia alergii pokarmowej. Polega na podawaniu przez 8–12 tygodni hydrolizowanego białka lub nowego, nieznanego dotąd psu źródła białka.
- Immunoterapia swoista: Najbezpieczniejsza i najbardziej skuteczna długoterminowa metoda leczenia atopii. Polega na podawaniu psom „szczepionek” z małą ilością alergenów, na które są uczulone, w celu odczulenia organizmu.
- Nowoczesne leki immunomodulujące: Leki takie jak Oclacitinib (Apoquel) lub Lokivetmab (Cytopoint) pozwalają szybko i bezpiecznie kontrolować świąd i stan zapalny na poziomie ogólnoustrojowym.
Prawidłowa pielęgnacja ucha
- Czyszczenie: Używaj specjalistycznych, weterynaryjnych płynów czyszczących o pH dostosowanym do ucha psa (nie wody utlenionej). Wlej płyn, masuj podstawę ucha i pozwól psu potrząsnąć głową. Następnie wytrzyj nadmiar tylko z widocznej części za pomocą gazika.
- Wilgoć: Po kąpieli lub pływaniu, zawsze dokładnie osusz uszy i, jeśli to konieczne, zastosuj płyn wysuszający.
- Higiena: Regularne trymowanie włosów rosnących w kanale słuchowym u ras owłosionych.
Wskazówka: U psów ze zwisającymi uszami i historią alergii, profilaktyczne czyszczenie ucha za pomocą płynów zapobiegawczych (np. z kwasem borowym) co 1–2 tygodnie jest istotne dla utrzymania prawidłowej mikroflory i zapobiegania nawrotom.
