Trening „Siad” i „Zostań”: Kontrola impulsu. Metoda 3 D i budowanie odporności na rozproszenia

Komendy „Siad” (Sit) i „Zostań” (Stay) stanowią fundament wyszkolenia psa. Nie są to jedynie proste sztuczki; to potężne narzędzia do budowania kontroli impulsu (ang. Impulse Control) – zdolności psa do powstrzymania się od reakcji, mimo silnej motywacji do działania. Klucz do sukcesu leży w metodycznym i stopniowym zwiększaniu trudności, opartym na zasadzie „3 D” (czas, odległość, rozproszenia).

Trening ten uczy psa, że najlepsze nagrody i najważniejsze informacje pochodzą od przewodnika, a powstrzymanie się od natychmiastowej reakcji jest opłacalne. Jest to szczególnie ważne w dynamicznym, rozpraszającym otoczeniu, gdzie natychmiastowa reakcja psa może oznaczać niebezpieczeństwo (np. wybiegnięcie na ulicę).

„Siad” jako kotwica kontroli

„Siad” jest komendą posturalną, która fizycznie uniemożliwia psu wyruszenie w pogoń lub natychmiastowe wykonanie ruchu. Musi być precyzyjnie wykonana, zanim przejdziemy do „Zostań”.

Precyzja wykonania „Siad”

1. Czystość komendy: Pies musi siadać natychmiast (w ciągu 1-2 sekund) na pojedynczą komendę głosową lub sygnał ręczny.
2. Metodyka: Komenda wprowadzana jest najlepiej metodą naprowadzania – prowadząc smakołyk nad głową psa, zmuszając go do naturalnego ugięcia bioder i zajęcia pozycji siadu.
3. Wzmocnienie: Nagroda musi być podana, gdy cztery litery psa dotkną podłoża – ani wcześniej, ani później. Nagradzamy psa w pozycji, aby wzmocnić jej wartość.
4. Siad funkcjonalny: Wprowadzenie „Siad” do codziennej rutyny: przed miską, przed wyjściem przez drzwi, przed założeniem smyczy. Staje się to warunkiem otrzymania nagrody lub zasobu.

„Zostań” – koncepcja cierpliwości i sygnał zwalniający

„Zostań” jest komendą wytrzymałościową, która zamraża psa w danej pozycji. Musi być wprowadzona jako całkowicie oddzielna umiejętność od „Siad”.

Wprowadzenie komendy i sygnału

1. Siad – Zostań: Zaczynamy od wykonania „Siad”. Wydajemy komendę „Zostań” (lub „Czekaj”), używając sygnału ręcznego (np. otwarta dłoń skierowana do psa).
2. Trening w mikrosekundach: W pierwszych sesjach nagradzamy psa za utrzymanie pozycji przez ułamek sekundy. Nagroda musi być podana w pozycji.
3. Wartość nagrody: W miarę postępów, nagroda za dłuższe „Zostań” musi być wyższa (np. bardziej wartościowy smakołyk) niż za zwykłe „Siad”.

Sygnał zwalniający (Release Word)

To jest najczęściej zaniedbywany element. Pies musi wiedzieć, kiedy ćwiczenie się kończy.

• Sygnał koniec: Wprowadzamy wyraźne słowo (np. „OK”, „Koniec”, „Wolny”). Pies musi wiedzieć, że tylko to słowo zwalnia go z komendy „Zostań”.
• Warunkowanie: Po każdym udanym „Zostań”, wracamy do psa, nagradzamy go w pozycji, a następnie wydajemy sygnał zwalniający i pozwalamy mu wstać. To wzmacnia informację, że nie wolno mu się ruszyć przed usłyszeniem sygnału zwalniającego.

Metoda 3 D – Stopniowe zwiększanie gradientu

Gdy pies stabilnie utrzymuje pozycję „Zostań” przez kilka sekund w cichym domu, przechodzimy do skalowania trudności za pomocą trzech zmiennych (3 D). Zawsze pracujemy tylko nad jednym D na raz.

Czas (Duration) – wydłużanie wytrzymałości

Pracujemy nad tym, jak długo pies jest w stanie utrzymać pozycję bez ruszania się z miejsca.

1. Sekwencyjne wydłużanie: Zaczynamy od 1 sekundy, a następnie przechodzimy do 2, 5, 10, 15, 30 sekund. Nie skaczemy z 5 sekund na 1 minutę.
2. Ciągłe nagradzanie (Jackpot): Im dłuższy czas, tym bardziej wartościowa nagroda.
3. Różnicowanie wzmocnień: Nagradzamy psa za krótkie interwały w trakcie trwania komendy (np. co 10 sekund), a po zwolnieniu otrzymuje on super-jackpot.

Odległość (Distance) – Budowanie zaufania na dystans

Pracujemy nad tym, jak daleko możemy odejść od psa, zachowując jego pozycję.

1. Kroki i powrót: Zaczynamy od jednego kroku w tył – powrót – nagroda – sygnał zwalniający.
2. Wprowadzanie Odbicia: Stopniowo odchodzimy o 2, 3, 5 metry. Zanim pies zerwie komendę, musimy wrócić i go nagrodzić. Pamiętaj, aby zawsze wracać do psa, aby nagrodzić go w pozycji, zanim go zwolnisz.
3. Zmiana pozycji: W miarę postępów, wprowadzamy obracanie się, kucanie, skakanie, gdy jesteśmy oddaleni, aby pies nauczył się, że komenda nie zwalnia, nawet jeśli zmieniamy pozycję.

Rozproszenia (Distraction) – Budowanie odporności (Proofing)

To jest najtrudniejszy etap. Rozproszenie musi być wprowadzane stopniowo i zawsze zaczynamy od najniższego natężenia w środowisku o niskiej odległości i krótkim czasie (resetujemy D1 i D2).

1. Kontrolowane Bodźce (Wewnątrz):
   • Bodźce wzrokowe: Poruszanie ręką, podskoki, spacerowanie z zabawką wokół psa.
   • Bodźce dźwiękowe: Delikatne klaśnięcie, upuszczenie plastikowej zabawki.
   • Bodźce dotykowe: Delikatne dotknięcie psa ręką lub stopą (jeśli to akceptuje).
2. Środowisko (na zewnątrz):
   • Niskie: Dźwięk samochodu w oddali, nieruchomy człowiek.
   • Średnie: Rowerzysta, dziecko na hulajnodze, inny pies przechodzący w dużej odległości.
   • Wysokie: Wiewiórka, piłka, inny pies w bliskiej odległości.

Zasada progu: Jeśli pies zerwie komendę, oznacza to, że rozproszenie jest zbyt wysokie, a nie że pies jest „niegrzeczny”. Wracamy do poziomu, na którym ćwiczenie zakończyło się sukcesem.

Kontrola impulsu w kontekście funkcjonalnym

Kontrola impulsu osiąga swój szczyt, gdy pies jest w stanie wykonać „Zostań” wbrew silnej motywacji, związanej z zasobami.

Protokół Miski (test najwyższej wartości)

1. Pies wykonuje „Siad”.
2. Wydajesz „Zostań” i stawiasz miskę z jedzeniem na ziemi.
3. Odchodzisz 1 krok – powrót – nagroda z ręki – sygnał zwalniający: „OK, jedz!”.
4. Wydłużasz czas stania przy misce i dystans. Pies uczy się, że tylko cierpliwość i komenda zwalniająca dają dostęp do zasobu.

Protokół Drzwi (Bezpieczeństwo)

1. Pies wykonuje „Siad” przy drzwiach. Wydajesz „Zostań”.
2. Dotykasz klamki – powrót – nagroda.
3. Otwierasz drzwi na 5 cm – powrót – nagroda.
4. Otwierasz drzwi szeroko i wychodzisz na 1 sekundę – powrót – nagroda.
5. Pies wychodzi tylko na sygnał zwalniający, po upewnieniu się, że jest to bezpieczne.

Protokół Piłki/Zabawki

1. Pies wykonuje „Siad” / „Zostań”.
2. Rzucasz jego ulubioną piłkę na małą odległość.
3. Nagradzasz go Jackpotem – sygnał zwalniający: „Aport!”.

Rozwiązywanie problemów i proofing

Co, jeśli pies zerwie komendę?

• W cichym środowisku: Oznacza to brak zrozumienia komendy „Zostań” lub sygnału zwalniającego. Cofnij się do etapu zerowego i wzmocnij wartość sygnału zwalniającego oraz nagradzanie w pozycji.
• W rozproszeniu: Pies zerwał komendę, bo bodziec był zbyt silny. Nie karć. Spokojnie, neutralnie wracasz do niego, sadzasz go z powrotem i wracasz do poziomu trudności, na którym odnosił sukces.

Proofing (Utrwalanie)

Proofing to ostateczne utrwalenie komendy w każdym możliwym środowisku.

1. Uogólnianie: Trenuj „Zostań” w różnych lokalizacjach (dom, ogród, park, kawiarnia, gabinet weterynaryjny).
2. Różni przewodnicy: Proś różnych członków rodziny o wydawanie komendy.
3. Różne pozycje: Ćwicz nie tylko ze „Siad”, ale także z „Leżeć” (Down).

Konsekwencja w stosowaniu Metody 3 D i cierpliwe, pozytywne wzmacnianie są jedyną drogą do osiągnięcia niezawodnej kontroli impulsu. Pies nauczy się, że czekanie zawsze prowadzi do lepszej nagrody i jest najbezpieczniejszą opcją.