Dlaczego pies wykonuje „Siad” w domu, a nie w parku, i jak to naprawić?

Powszechna frustracja każdego właściciela psa brzmi: „W domu wykonuje komendę bezbłędnie, a na spacerze kompletnie mnie ignoruje!”. To zjawisko nazywamy kontekstualnością uczenia się – pies nie uczy się samego zachowania, lecz uczy się go w powiązaniu z konkretnym środowiskiem, zapachem i zestawem bodźców.

Generalizacja Komend to proces, w którym pies uczy się, że komenda („Siad”, „Zostań”, „Do mnie”) jest uniwersalnym sygnałem, niezależnym od miejsca, czasu i obecnych rozproszeń. Naprawienie tego wymaga metodycznego i systematycznego podejścia, a kluczowym narzędziem jest Metoda 3 D.

Problem: dlaczego komenda działa tylko w domu?

Niepowodzenie komend poza domem nie jest kwestią nieposłuszeństwa, lecz błędnego połączenia w mózgu psa oraz przekroczenia progu pobudzenia.

Kontekstualne uczenie się

Pies, ucząc się komendy, zbiera dane sensoryczne z otoczenia:

• Wizualne: Kolor i faktura podłogi, twoja pozycja ciała.
• Zapachowe: Brak zapachów innych psów, zapach dywanu.
• Akustyczne: Cisza, brak hałasów zewnętrznych.

Kiedy wydajesz komendę „Siad” w domu, pies reaguje na sygnał „Siad + Cichy Salon”. W parku warunki są zupełnie inne, więc mózg psa traktuje to jako zupełnie nową komendę („Siad + Zapach Wiewiórki + Przechodzący Pies”), której nie zna.

Próg pobudzenia (Arousal Threshold)

W środowisku z dużą liczbą bodźców (park, ruchliwa ulica) poziom emocjonalnego pobudzenia (ekscytacji lub lęku) psa gwałtownie rośnie. W organizmie wzrasta poziom kortyzolu i adrenaliny.

• Zawężenie świadomości: Gdy pies przekracza swój Próg Reakcji, jego zdolność do myślenia i słuchania (kora mózgowa) zostaje wyłączona na rzecz instynktownej reakcji (układ limbiczny).
• Niska wartość komendy: W parku, zapach wiewiórki, który wyzwala instynkt łowiecki, ma dla psa o wiele wyższą wartość niż nagroda, którą mu oferujesz za „Siad” (np. sucha karma). Pies nie ignoruje cię złośliwie, on po prostu nie może przetworzyć twojego słowa.

Rozwiązanie: metoda 3 D (czas, odległość, rozproszenia)

Aby naprawić kontekstualność, musimy systematycznie zwiększać gradient trudności za pomocą trzech zmiennych (3 D). Kluczowa zasada: pracujemy tylko nad jednym D na raz i zawsze nagradzamy, zanim pies popełni błąd.

Czas (Duration)

• Definicja: Jak długo pies jest w stanie utrzymać pozycję (np. „Siad”, „Zostań”) bez ruszania się.
• Trening: Zacznij od 1 sekundy w domu. Nagradzaj sekwencyjnie (1 s – 3 s – 5 s – 10 s). Nagroda musi być podana w pozycji.

Odległość (Distance)

• Definicja: Jak daleko możesz odejść od psa, zanim zerwie komendę.
• Trening: Gdy czas jest stabilny, zacznij odchodzić o 1 krok – wróć – nagródź – zwolnij. Stopniowo zwiększaj odległość (1 m -5 m -10 m). Pamiętaj, aby zawsze wracać do psa, aby go nagrodzić w pozycji, zanim wydasz komendę zwalniającą.

Rozproszenia (Distractions)

• Definicja: Wszelkie bodźce zewnętrzne, które mogą konkurować z tobą (zapachy, ruch, dźwięki, inni ludzie, psy).
• Trening: To jest ostatni etap! Po wprowadzeniu nowego rozproszenia resetujemy Czas i Odległość do minimum.
  • Zacznij od niskiego natężenia: Rzuć piłkę na 10 metrów (zamiast obok nosa).
  • Zacznij od dystansu: Ćwicz „Siad” na 20 metrów od placu zabaw (zamiast 5 metrów).

Skalowanie środowiska

Generalizacja musi być przeprowadzana na gradientach środowiskowych – od najłatwiejszych do najtrudniejszych.

Klucz do sukcesu: zróżnicowanie wzmocnień

Wartość nagrody musi wzrastać wraz z poziomem rozproszenia. Jeśli wymagasz, aby pies zrezygnował ze śladu wiewiórki (co jest dla niego naturalnie supernagradzające), musisz zaoferować mu coś o jeszcze wyższej wartości (np. kawałek kurczaka).

Zasada: Jeśli pies ignoruje komendę, to nie wina psa, ale zbyt niska wartość nagrody lub zbyt wysokie rozproszenie.

Błędy behawioralne i utrwalanie (Proofing)

Największy błąd: trucie komendy (Poisoning the Cue)

Powtarzanie komendy („Siad, Siad, Siad, SIAD!”) jest truciem sygnału (ang. Cue Poisoning). Uczy to psa, że komenda jest tylko sugestią, a prawdziwą reakcję należy wykonać dopiero po 3. lub 4. powtórzeniu.

• Naprawa: Wprowadź Regułę jednego sygnału. Jeśli pies nie zareaguje na 1. komendę, pomóż mu fizycznie (dotknij lekko, naprowadź) lub usuń bodziec, ale nie powtarzaj słowa. Nagrodę otrzymuje tylko za wykonanie komendy po 1. sygnale.

Co robić, gdy pies zawiedzie?

Jeśli pies zerwie komendę na spacerze:

1. Brak kary: Nie karć go, nie podnoś głosu. To tylko zwiększy jego stres i lęk.
2. Cofnij się: Spokojnie, neutralnie wróć do psa. Wróć do poziomu trudności, na którym ostatnio odniósł sukces (np. cofnij się 10 metrów dalej od placu zabaw).
3. Zakończ sukcesem: Zakończ sesję 2-3 łatwymi powtórzeniami, które na pewno wykonana.

Proofing (Utrwalanie)

Utrwalanie to ostatni etap generalizacji. Osiąga się go poprzez wprowadzenie losowości:

• Losowe lokalizacje: Ćwicz komendę w miejscach, w których pies najrzadziej się spodziewa (np. w windzie, na klatce schodowej, w trakcie tankowania samochodu).
• Losowe czasy: Ćwicz komendę 5 minut po wyjściu, 20 minut po wyjściu, 1 minutę przed powrotem.
• Różni przewodnicy: Proś różnych członków rodziny i znajomych o wydawanie komendy.

Konsekwencja w stosowaniu Metody 3 D i zasady rosnącej wartości nagrody to jedyny sposób, aby imię i komendy przewodnika stały się ważniejsze niż wszystkie zapachy i wiewiórki w parku. Pies, który wykonuje komendy w każdym środowisku, jest nie tylko dobrze wychowany, ale przede wszystkim bezpieczny.