Kamica Moczanowa u psa: predyspozycje, objawy i dieta lecznicza

Kamica moczanowa, czyli obecność kamieni lub kryształów zbudowanych głównie z moczanów amonu (ammonium urate), to specyficzny problem urologiczny u psów. W przeciwieństwie do kamieni struwitowych czy szczawianów wapnia kamica moczanowa jest silnie związana z genetyczną anomalią metaboliczną, która prowadzi do nadmiernego wydalania kwasu moczowego z moczem.

Patogeneza i predyspozycje rasowe

Kamica moczanowa wynika z zaburzeń metabolizmu puryn (związki chemiczne obecne w DNA i RNA, pochodzące głównie z białka zwierzęcego), które są przekształcane w kwas moczowy.

Przyczyna pierwotna – genetyczna mutacja u dalmatyńczyków

• Wada genetyczna (SLC2A9): Dalmatyńczyki są najbardziej predysponowane ze względu na mutację w genie SLC2A9. Gen ten koduje transporter odpowiedzialny za transport moczanów.
• Mechanizm: U zdrowych psów kwas moczowy jest skutecznie transportowany do wątroby, gdzie jest metabolizowany do alantoiny (związku łatwo rozpuszczalnego i wydalanego). U Dalmatyńczyków ten transport jest upośledzony, co skutkuje:
  • Bezpośrednim wydalaniem kwasu moczowego przez nerki w dużych ilościach.
  • Wysokim stężeniem moczanów w moczu (Hyperuricosuria), prowadzącym do przesycenia i krystalizacji.

Inne rasy i mutacja

Mutacja SLC2A9 występuje również u Buldogów angielskich, Rosyjskich Terrierów czarnych, Bassetów i Shih Tzu, co czyni je rasami wysokiego ryzyka.

Przyczyna wtórna – przetoka wrotno-układowa (PSS)

• Mechanizm: PSS to wrodzone lub nabyte nieprawidłowe naczynie, które omija wątrobę. Krew z jelit, bogata w toksyny i produkty przemiany materii (w tym amoniak i puryny), trafia bezpośrednio do krążenia ogólnego.
• Konsekwencje: Brak metabolizmu w wątrobie prowadzi do wzrostu stężenia amoniaku i kwasu moczowego we krwi i moczu. To sprzyja tworzeniu moczanów amonu. Każdy pies z kamicą moczanową, który nie jest Dalmatyńczykiem, powinien zostać przebadany pod kątem PSS!

Objawy kliniczne i stany alarmowe

Objawy kamicy moczanowej są podobne do innych typów kamicy i wynikają z podrażnienia oraz ewentualnej blokady dróg moczowych.

• Dyzuria i pollakisuria: Ból, wysiłek, stękanie lub trudność przy próbie oddania moczu. Pies oddaje mocz często, ale w małych ilościach.
• Hematuria: Krew w moczu, spowodowana uszkodzeniem i zapaleniem błony śluzowej pęcherza przez ostre krawędzie kamieni.
• Zatkanie cewki moczowej (Urethral Obstruction): Stan krytyczny, najczęściej u samców. Kamień blokuje odpływ moczu, powodując ostrą niewydolność nerek i zatrucie mocznicowe w ciągu kilkunastu godzin. Wymaga natychmiastowej interwencji weterynaryjnej (cewnikowanie, płukanie).

Diagnostyka – dlaczego USG jest ważne

Pewna diagnoza opiera się na analizie moczu oraz badaniach obrazowych.

Badanie moczu

• Kryształy moczanów amonu: Charakteryzują się nietypowym kształtem, często opisywanym jako żółto-brązowe kuliste struktury z wypustkami (przypominające „jeże” lub „lizaki”).
• pH moczu: Moczany wytrącają się łatwiej w środowisku kwaśnym (niskie pH).

Badanie obrazowe

• Niewidoczność w RTG: Kamienie moczanowe są zazwyczaj niecieniujące (radiopaque), co oznacza, że nie są widoczne na standardowym zdjęciu rentgenowskim (wyglądają jak przezroczyste).
• Ultrasonografia (USG): Jest istotna do dokładnej wizualizacji kamieni i „piasku” (krystalurii) w pęcherzu i cewce.
• Analiza kamienia: Jedyną pewną metodą potwierdzenia typu kamicy jest analiza chemiczna usuniętego kamienia w specjalistycznym laboratorium.

Dieta lecznicza i farmakoterapia – terapia multimodalna

Leczenie kamicy moczanowej ma na celu rozpuszczenie istniejących kamieni (jeśli są małe) oraz zapobieganie nawrotom przez kontrolę stężenia moczanów w moczu.

Terapia dietetyczna – trzy główne cele

• Obniżenie podaży puryn: Ograniczenie spożycia białka i puryn, które są prekursorami kwasu moczowego.
• Alkalizacja moczu: Podniesienie pH moczu do poziomu 7,0-7,5 (środowisko zasadowe), w którym moczany są lepiej rozpuszczalne.
• Rozcieńczenie moczu: Zwiększenie objętości moczu w celu obniżenia stężenia moczanów.

Zasady diety o niskiej zawartości puryn

• Wybór białka: Dieta musi być umiarkowana w białko i oparta na źródłach nisko-purynowych (np. jaja, niektóre produkty mleczne).
• Bezwzględny zakaz: Należy unikać podrobów (wątroba, nerki), czerwonego mięsa, mięsa z dziczyzny, sardynek i szprot, które mają bardzo wysoką zawartość puryn.
• Karmy lecznicze: Specjalistyczne karmy weterynaryjne (np. Urinary U/D, Royal Canin U/S/O) są najbezpieczniejszą formą terapii, ponieważ ich skład jest precyzyjnie kontrolowany pod kątem puryn i składników alkalizujących.

Farmakoterapia – Allopurinol

• Mechanizm działania: Lek Allopurinol blokuje enzym oksydazę ksantynową, który jest niezbędny do końcowej konwersji puryn w nierozpuszczalny kwas moczowy.
• Wymóg stosowania: Allopurinol musi być stosowany w połączeniu z dietą niskopurynową. Stosowany bez diety może prowadzić do nagromadzenia i wytrącania się kamieni ksantynowych (Xanthine stones), co jest kolejnym problemem urologicznym.

Leczenie ostre i zapobieganie nawrotom

• Rozpuszczanie: Małe kamienie często ulegają całkowitemu rozpuszczeniu w ciągu 1–4 miesięcy dzięki ścisłej diecie i Allopurinolowi.
• Interwencja: Większe kamienie mogą wymagać usunięcia chirurgicznego (cystotomia) lub mniej inwazyjnego (urohydropropulsja).
• Nawodnienie: Zachęcanie psa do picia wody (np. poprzez karmę mokrą lub fontanny) jest ważne, aby stale utrzymywać mocz w stanie rozcieńczonym.

Dodatkowe wskazówki dla właścicieli chorych zwierząt

Dożywotnie zarządzanie kamicą moczanową wymaga konsekwencji i dyscypliny ze strony właściciela.

• Żelazna dyscyplina dietetyczna: Bezwzględny zakaz podawania ludzkiego jedzenia, przekąsek i resztek ze stołu. Każde odstępstwo podnosi poziom puryn i ryzyko nawrotu.
• Monitoring i USG: Regularne badania moczu (posiew) oraz okresowe USG pęcherza (co 3–6 miesięcy) są niezbędne do wczesnego wykrycia krystalurii (piasku) i uniknięcia niebezpiecznej blokady.
• Kontrola wagi: Utrzymanie optymalnej kondycji ciała sprzyja lepszemu opróżnianiu pęcherza.
• Reakcja na blokadę: W przypadku samca, który wykazuje wysiłek przy oddawaniu moczu, nie oddaje moczu wcale lub staje się apatyczny, należy natychmiast szukać pomocy weterynaryjnej – to stan zagrożenia życia.